De organisatoren pleiten voor een duidelijke omslag: van een historisch gegroeid zorglandschap naar een systeem dat vraaggestuurd en transparant georganiseerd is. Het huidige aanbod aan geestelijke gezondheidszorg is de voorbije decennia vaak organisch ontstaan, vanuit engagement en expertise van zorgverleners. Dat engagement blijft een grote sterkte, maar het landschap is vandaag niet altijd afgestemd op de reële noden op het terrein. Daardoor ontstaan regionale verschillen, druk op bepaalde zorgtrajecten en onduidelijkheid over beschikbare capaciteit.
Landschap sluit niet aan op de noden
“Het systeem is historisch gegroeid, maar vandaag zien we duidelijk dat het niet langer volstaat om de noden van patiënten adequaat op te vangen,” stelt Kathleen Depoorter. “We moeten evolueren naar een zorglandschap dat vertrekt vanuit de vraag van de patiënt en dat beter zicht heeft op waar noden en tekorten zich bevinden. Zonder data en zonder overzicht is goed beleid onmogelijk.”
Een toekomstgericht beleid begint volgens de initiatiefnemers bij betrouwbare data en een duidelijk overzicht van zowel het aanbod als de zorgvraag. Vandaag ontbreekt dat totaalbeeld nog te vaak, wat het voor patiënten, zorgverleners en beleidsmakers moeilijk maakt om de juiste keuzes te maken. Het symposium benadrukte daarom het belang van betere registratie, metingen en evaluaties van behandelingen. Dat moet toelaten om effectiviteit beter in kaart te brengen en behandelingen tijdig bij te sturen wanneer nodig.
Dat gebrek aan overzicht speelt ook een rol in de problematiek van wachtlijsten. “De wachtlijsten zijn een bekend gegeven. En tegelijk bestaan ze niet officieel. Want er is geen overzicht van wie in wacht staat, of dat op 1 plaats is of er dubbele aanmeldingen zijn,” stelt Freya Perdaens. “Dat toont hoe hoog de nood is aan betere registratie en dataverzameling. Alleen met betrouwbare data kunnen we het systeem efficiënter organiseren en ervoor zorgen dat mensen sneller de juiste hulp krijgen.”
Data zijn de basis, maar niet de totaaloplossing
De visie die tijdens het symposium werd voorgesteld, vertrekt vanuit duidelijke doelstellingen voor het hele zorglandschap: kortere doorlooptijden, betere afstemming tussen verschillende zorgniveaus en een sterkere focus op effectiviteit van behandelingen. Onafhankelijke experten zouden daarbij een rol moeten spelen in het evalueren en bijsturen van het beleid.
Daarnaast wordt ingezet op een beter gebruik van patiëntendossiers, zodat zorgverleners een vollediger beeld krijgen van de geschiedenis en noden van een patiënt. Tegelijk blijft er aandacht voor patiëntenrechten en voor mogelijke vooroordelen bij de interpretatie van medische informatie.
Een belangrijk uitgangspunt van de toekomstvisie is dat behandelingen doelgericht blijven en niet onnodig langdurig worden. Psychologische hulpverlening moet duidelijke trajecten hebben met een start en een vooropgesteld einde, zodat capaciteit beschikbaar blijft voor wie dringend hulp nodig heeft. Tegelijk moet er voldoende flexibiliteit zijn om zorg opnieuw op te schalen wanneer dat nodig blijkt.
Ook innovatie en wetenschappelijke onderbouwing van therapieën vormen een belangrijke pijler van de voorgestelde hervormingen. Nieuwe behandelmethodes moeten sneller hun weg vinden naar de praktijk, terwijl zorgverleners gestimuleerd worden om hun kennis voortdurend bij te schaven via opleiding en bijscholing.
Betrouwbare gidsen wijzen patiënten de weg.
De organisatoren pleiten bovendien voor een betere oriëntatie van patiënten binnen het zorglandschap. Via laagdrempelige triagepunten of kruispunten kunnen zorgvragers sneller naar de juiste zorgverlener worden doorverwezen. Daarbij moeten ook zelfstandige zorgverleners sterker betrokken worden in netwerken geestelijke gezondheidszorg, zodat samenwerking tussen verschillende disciplines wordt versterkt.
Extra zorg voor specifieke zorgnoden
Tot slot werd tijdens het symposium ook aandacht gevraagd voor specifieke doelgroepen en kwetsbare momenten in het leven. Zo verdienen onder meer verslavingszorg, geestelijke gezondheidszorg voor gedetineerden en ondersteuning voor ouderen met psychische kwetsbaarheid een gerichte aanpak. Daarnaast zijn overgangsmomenten zoals de transitieleeftijd bij jongeren en de overgang naar het pensioen cruciale periodes waarin preventie en tijdige begeleiding het verschil kunnen maken.
“Wie inzet op mentaal welzijn, kijkt niet alleen naar behandeling, maar ook naar preventie en ondersteuning op cruciale momenten in het leven,” besluiten beide. “Door tijdig in te grijpen kunnen we veel zwaardere problemen voorkomen.”
Met hun symposium willen Depoorter en Perdaens een aanzet geven tot een breder maatschappelijk en politiek debat. Hun ambitie is duidelijk: evolueren van een versnipperd zorglandschap naar een geïntegreerd systeem waarin kwaliteit, toegankelijkheid en mentaal welzijn centraal staan.
